Bệnh Zona Thần Kinh Là Gì Và Biện Pháp Phòng Chống Lây Nhiễm

0
828
bệnh zona thần kinh

Nếu bạn có các triệu chứng bệnh zona thần kinh, hãy điều trị ngay bây giờ vì bạn có thể bị biến chứng thành đau dây thần kinh vĩnh viễn. Đây là một căn bệnh dễ gặp và dễ lây. Chính vì thế hãy cùng tôi tìm hiểu nguyên nhân, cách phòng tránh và chữa trị bệnh dưới bài viết.

1. Bệnh zona thần kinh là gì?

1.1. Định nghĩa, nguồn gốc và biểu hiện

Bệnh zona thần kinh (còn gọi là giời leo) là một bệnh nhiễm trùng do vi rút gây ra phát ban đau đớn. Bệnh có thể phát ở bất kỳ đâu trên cơ thể, nhưng thường thấy nhất là ở trên thân dưới dạng một dải mụn nước.

Bệnh zona thần kinh nhiễm vi rút ở rễ thần kinh, là varicella-zoster – cùng loại vi rút gây bệnh thủy đậu gây ra. Lần đầu tiên nhiễm vi rút, bạn sẽ bị thủy đậu. Sau khi khỏi thủy đậu, vi rút vẫn ở trong cơ thể bạn và có thể kích hoạt lại sau này trong cuộc đời bạn. Khi nó tái hoạt động, được gọi là bệnh zona thần kinh.

Mặc dù đây không phải là một tình trạng nguy hiểm đến tính mạng, nhưng bệnh zona thần kinh có thể gây ra rất nhiều đau đớn. Nó có thể kéo dài hàng tháng, hàng năm hoặc thậm chí là hết phần còn lại của cuộc đời bạn.

bệnh zona thần kinh
Bệnh zona thần kinh do virus gây ra đau đớn

Hầu hết mọi người sẽ hồi phục hoàn toàn trong vòng 3-5 tuần. Tuy nhiên, đối với khoảng 10 đến 15% những người bị zona thần kinh có cơn đau dữ dội hơn và kéo dài hơn – đôi khi lâu hơn rất nhiều. Trong những trường hợp không may này, bệnh zona có thể để lại cho bệnh nhân một tình trạng thứ phát được gọi là đau dây thần kinh hậu zona. Trong một số trường hợp, cơn đau này rất nhẹ. Ở những trường hợp khác, ngay cả những va chạm nhỏ nhất – từ quần áo hoặc thậm chí là một làn gió – cũng có thể gây đau đớn.

1.2. Tác hại của bệnh zona thần kinh

Bệnh zona là một căn bệnh nguy hiểm vì nó không chỉ gây ra những cơn đau thần kinh nghiêm trọng có thể kéo dài hàng tháng. Mà nó cũng có thể dẫn đến các vấn đề về mắt nghiêm trọng, bao gồm:

  • Mù lòa
  • Viêm phổi
  • Vấn đề về thính giác
  • Sưng não
  • Tử vong.

Hiện đã có thuốc chủng ngừa có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh zona, trong khi điều trị sớm có thể giúp rút ngắn thời gian nhiễm bệnh zona và giảm nguy cơ biến chứng.

2. Các triệu chứng của bệnh zona thần kinh

2.1. Các triệu chứng thường gặp

Các dấu hiệu và triệu chứng của bệnh zona thường chỉ ảnh hưởng đến một phần nhỏ của một bên cơ thể. Các triệu chứng này bao gồm:

  • Cảm giác ngứa ran, nóng rát, phồng rộp 
  • Đau đầu
  • Mệt mỏi
  • Khó chịu khi nhìn vào đèn sáng
  • Phát ban đỏ bắt đầu vài ngày sau cơn đau
  • Các mụn nước chứa đầy chất lỏng vỡ ra và đóng vảy
  • Sốt

Các triệu chứng này có thể xảy ra trong vài ngày trước khi phát ban xuất hiện. Phát ban có thể kéo dài khoảng 10 đến 15 ngày. 

Thông thường nhất, phát ban bệnh zona phát triển dưới dạng một dải mụn nước bao bọc xung quanh bên trái hoặc bên phải của thân. Đôi khi phát ban bệnh zona xuất hiện xung quanh một bên mắt hoặc một bên cổ hoặc mặt. Bất kỳ bộ phận nào trên cơ thể bạn cũng có thể bị ảnh hưởng, bao gồm cả mặt, mắt, nhưng ngực và bụng là những vùng thường gặp nhất.

bệnh zona thần kinh
Bệnh zona thần kinh có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu trên cơ thể

Phát ban hình thành các mụn nước nhỏ, chứa đầy chất lỏng và vỡ ra trước khi da đóng vảy và lành lại. 

Đôi khi phát ban có thể bị nhiễm trùng và cơn đau vẫn còn ngay cả sau khi hết phát ban. Nếu cơn đau kéo dài hơn ba tháng, nó được gọi là đau dây thần kinh hậu zona.

2.2. Lưu ý

Bạn hãy liên hệ ngay với bác sĩ nghi ngờ bệnh zona thần kinh, đặc biệt là trong các trường hợp đáng chú ý sau:

  • Đau và phát ban xảy ra gần mắt. Nếu không được điều trị, nhiễm trùng này có thể dẫn đến tổn thương mắt vĩnh viễn.
  • Người bệnh từ 60 tuổi trở lên, vì tuổi tác làm tăng đáng kể nguy cơ biến chứng.
  • Bạn hoặc ai đó trong gia đình của bạn bị suy giảm hệ thống miễn dịch. Do ung thư, thuốc men hoặc bệnh mãn tính.
  • Phát ban ngày càng lan rộng và gây đau đớn.

3. Nguyên nhân gây bệnh zona thần kinh

Bệnh zona do vi rút varicella-zoster – cùng một loại vi rút gây bệnh thủy đậu gây ra. Bất kỳ ai từng bị thủy đậu đều có thể bị bệnh zona. Bởi vì sau khi bạn khỏi bệnh thủy đậu, vi rút có thể xâm nhập vào hệ thần kinh của bạn và nằm im trong nhiều năm.

Cuối cùng, nó có thể kích hoạt lại và di chuyển dọc theo các đường thần kinh đến da của bạn, tạo ra bệnh zona thần kinh. Tuy nhiên không phải ai đã từng bị thủy đậu đều sẽ bị bệnh zona.

Lý do của bệnh zona là không rõ ràng. Nhưng nó có thể là do khả năng miễn dịch đối với các bệnh nhiễm trùng giảm khi bạn lớn lên. Bệnh zona phổ biến hơn ở người lớn tuổi và những người có hệ thống miễn dịch suy yếu.

4. Bệnh zona thần kinh có lây không?

4.1. Bệnh zona thần kinh có thể lây truyền

Có. Một người bị bệnh zona thần kinh có thể truyền vi rút varicella-zoster cho bất kỳ ai không có miễn dịch với bệnh thủy đậu. Điều này có thể xảy ra khi bạn tiếp xúc trực tiếp với vết loét hở do phát ban của người bệnh. Tuy nhiên, một khi bị nhiễm bệnh, bạn sẽ phát triển bệnh thủy đậu chứ không phải bệnh zona.

Bệnh thủy đậu có thể nguy hiểm đối với một số người. Cho đến khi các mụn nước giời leo đóng vảy, bạn có thể tiếp tục lây nhiễm cho người khác. Vậy nên hãy tránh tiếp xúc cơ thể với bất kỳ ai chưa mắc bệnh thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin thủy đậu. 

4.2. Ngăn vi rút lấy truyền

Để giúp ngăn vi rút lây truyền, bạn nên:

  • Tránh dùng chung khăn tắm hoặc khăn trải giường
  • Bơi lội hoặc chơi các môn thể thao tiếp xúc 
  • Bạn cũng nên tránh đi làm hoặc đi học nếu vết phát ban của bạn đang rỉ dịch
  • Che vết phát ban (nếu có thể)
  • Tránh chạm hoặc gãi vào vùng phát ban
  • Rửa tay thường xuyên để ngăn vi-rút lây lan
bệnh zona thần kinh
Tránh dùng chung khăn tắm để ngăn vi rút bệnh zona thần kinh

Bên cạnh đó là tránh tiếp xúc với những người này cho đến khi phát ban đã đóng vảy. Bởi vì bệnh thủy đậu (khi nhiễm vi rút họ sẽ bị thủy đậu) có thể đặc biệt nguy hiểm đối với một số nhóm người như sau:

  • Phụ nữ mang thai và chưa từng bị thủy đậu vì họ có thể bị lây bệnh từ bạn. Điều này có thể gây hại cho thai nhi của họ
  • Những người có hệ thống miễn dịch kém, chẳng hạn như người nhiễm HIV hoặc AIDS
  • Trẻ nhỏ hơn một tháng tuổi

5. Kiểm tra và điều trị zona thần kinh

5.1. Kiểm tra bệnh zona thần kinh

Nếu bạn nghĩ rằng bạn hay một trong những thành viên trong gia đình bạn bị bệnh zona, hãy đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt để được điều trị.

Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng của bạn và khám kỹ hơn. Bệnh zona thường được chẩn đoán dựa trên tiền sử bị đau ở một bên cơ thể. Cùng với triệu chứng phát ban và mụn nước. Bác sĩ cũng có thể lấy mô hoặc nuôi cấy các mụn nước để kiểm tra trong phòng thí nghiệm. Xem xét một số chất dịch từ mụn nước có vi rút hay không.

5.2. Điều trị

Không có cách chữa khỏi bệnh zona thần kinh. Nhưng điều trị kịp thời bằng thuốc kháng vi rút theo toa có thể tăng tốc độ khỏi bệnh và giảm nguy cơ biến chứng. Nếu bệnh zona được chẩn đoán sớm (trong vòng ba ngày sau khi phát ban), bệnh có thể được điều trị bằng thuốc kháng vi rút. Các loại thuốc này bao gồm:

  • Acyclovir (Zovirax)
  • Valacyclovir (Valtrex)

Bệnh zona thần kinh có thể gây đau dữ dội, vì vậy bác sĩ cũng có thể kê đơn:

  • Miếng dán tại chỗ Capsaicin (Qutenza)
  • Thuốc chống co giật, chẳng hạn như gabapentin (Neurontin)
  • Thuốc chống trầm cảm chẳng hạn như amitriptyline
  • Các tác nhân gây tê, chẳng hạn như lidocaine, được phân phối qua kem, gel, thuốc xịt hoặc miếng dán da
  • Thuốc có chứa chất gây nghiện, chẳng hạn như codeine
  • Thuốc tiêm bao gồm corticosteroid và thuốc gây tê cục bộ

Bệnh zona thần kinh thường kéo dài từ hai đến sáu tuần. Hầu hết mọi người chỉ bị zona một lần, nhưng có thể bị hai hoặc nhiều lần. Những người bị đau dây thần kinh kéo dài có thể dùng các loại thuốc giúp giảm đau. Nhiễm trùng do vi khuẩn phát ban có thể cần được điều trị bằng thuốc kháng sinh.

6. Phòng tránh bệnh zona

bệnh zona thần kinh
Phòng tránh bệnh zona thần kinh bằng vắc xin

Hai loại vắc xin có thể giúp ngăn ngừa bệnh zona thần kinh bao gồm: vắc xin thủy đậu (varicella) và vắc xin phòng bệnh zona (varicella-zoster).

6.1. Vắc xin thủy đậu

Thuốc chủng ngừa thủy đậu (Varivax) đã trở thành chủng ngừa thường quy ở trẻ em để ngăn ngừa bệnh thủy đậu. Thuốc chủng này cũng được khuyến cáo dùng cho người lớn chưa từng bị thủy đậu. Mặc dù vắc-xin không đảm bảo bạn sẽ 100% không mắc bệnh thủy đậu hoặc bệnh zona. Nhưng nó có thể làm giảm nguy cơ biến chứng và giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh.

6.2. Thuốc chủng ngừa bệnh zona thần kinh

Những người muốn chủng ngừa bệnh zona có hai lựa chọn: Zostavax và Shingrix.

6.2.1. Zostavax

Zostavax được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) phê duyệt vào năm 2006. Nó đã được chứng minh là có tác dụng bảo vệ chống lại bệnh zona trong khoảng 5 năm. Đây là loại vắc-xin sống (một vắc-xin tạo ra bằng cách giảm độc lực của một tác nhân gây bệnh, nhưng vẫn giữ nó tồn tại). Được tiêm một mũi duy nhất, thường được tiêm ở trên bắp tay.

Shingrix đã được FDA chấp thuận vào năm 2017 và là lựa chọn thay thế ưu tiên cho Zostavax. Các nghiên cứu cho thấy Shingrix cung cấp khả năng bảo vệ chống lại bệnh zona hơn 5 năm. Đó là một loại vắc-xin không còn sống được làm từ một thành phần vi rút và được tiêm hai liều. Với khoảng cách dãn hai đến sáu tháng giữa các liều.

6.2.2. Shingrix

Shingrix được chấp thuận và khuyên dùng cho những người từ 50 tuổi trở lên. Bao gồm cả những người đã từng sử dụng Zostavax. Zostavax không được khuyến khích cho đến khi bạn 60 tuổi.

Các tác dụng phụ phổ biến nhất của một trong hai loại thuốc chủng ngừa bệnh zona là mẩn đỏ, đau, nhức, sưng và ngứa tại chỗ tiêm, và đau đầu.

Giống như thuốc ngừa thủy đậu, chủng ngừa bệnh zona thần kinh không đảm bảo bạn sẽ không bị bệnh. Nhưng vắc xin này có thể sẽ làm giảm diễn biến và mức độ nghiêm trọng của bệnh và giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau phẫu thuật.

Thuốc chủng ngừa bệnh zona chỉ được sử dụng như một chiến lược phòng ngừa. Nó không nhằm mục đích điều trị những người hiện đang mắc bệnh. Hãy đến trung tâm y tế để được tư vấn rõ ràng hơn về tình trạng của bạn.

7. Kết

Bệnh zona thần kinh do vi rút thủy đậu ẩn trong cơ thể con người gây ra. Bệnh có thể gây đau từ nhẹ nhàng đến đau đớn khó chịu. Nếu để lâu dài không được điều trị, zona thần kinh còn có thể bị biến chứng thành đau dây thần kinh hậu zona. Hoặc là các chứng nguy hiểm khác. Hy vọng qua bài viết bạn đã hiểu hơn về bệnh zona cũng như cách điều trị và biện pháp phòng chống.

Xem thêm:

BÌNH LUẬN

Vui lòng nhập bình luận của bạn
Vui lòng nhập tên của bạn ở đây